BİLDİRİ DETAY

Metin ÖNER, Hasan Hüseyin NERSE
BİR MALİ MÜŞAVİRİN HİZMET GÜZERGÂHININ KARINCA KOLONİ OPTİMİZASYONU İLE BELİRLENMESİ
 
Giriş: Gezgin Satıcı Problemi (GSP), tüm birimler arasındaki en kısa kapalı rotanın araştırıldığı problemdir. Bu çalışmada, bir serbest muhasebeci/mali müşavirin hizmet güzergâhı bir GSP olarak ele alınmıştır. Hizmet rotasının Karınca Koloni Optimizasyonu (KKO) ile belirlenmesi bu çalışmanın ana konusudur. KKO özellikle GSP için geliştirilmiş bir yöntemdir. KKO gerçekte optimale yaklaşık rotanın bulunmasında kullanılan bilgisayara dayalı sezgisel bir arama algoritmasıdır. Amaç: Bu çalışmanın ana amacı bir serbest muhasebeci/mali müşavirin müşterileri arasındaki hizmet rotasının optimum sonuç veren tamsayılı programlama ve yaklaşık sonuç veren KKO yöntemleri ile karşılaştırılmalı olarak bulunmasıdır. Kapsam: Bir serbest muhasebeci/mali müşavirin hizmet verdiği ve ağırlıklı olarak çalıştığı kırk müşterisi bu çalışmanın örneklemini oluşturmaktadır. Belirlenen kırk müşteri arasındaki hizmet güzergâhının elde edilmesi bu çalışmanın kapsamıdır. Yöntem: Bu çalışmada rota tayininde iki yöntem kullanılmıştır. Birincisi, optimum çözüm veren tamsayılı programlama yöntemi, diğeri ise sezgisel bir algoritma olan KKO yöntemidir. Manisa ilinde faaliyet gösteren bir serbest muhasebeci/mali müşavirin müşterileri arasındaki uzaklık matrisi GoogleMaps’ten yararlanarak oluşturulmuştur. Uzaklık matrisi simetrik GSP şeklindedir. Uzaklık matrisine bağlı olarak tamsayılı optimum rota çözümünü elde etmek için MTZ (Miller-Tucker-Zemlin) yöntemi ve alt-tur eliminasyon yöntemi kullanılmıştır. Tamsayılı programlamaya dayanan MTZ ve alt tur eliminasyon yöntemleri için özel MATLAB programları geliştirilmiştir. Bu çalışma kapsamında geliştirilen yazılımların, TSPLIB’de yer alan test problemlerini oldukça başarılı bir şekilde çözdüğü gözlenmiştir. MTZ yönteminin doğası gereği, güzergâhtaki birim sayısı arttıkça çözüm süresi çok uzun zaman almaktadır. Ancak, MATLAB optimizasyon toolbox’ın getirdiği çözüm olanaklarından yararlanarak, alt-tur eliminasyon yöntemine göre büyük boyutlu problemler için optimum rotanın elde edilmesi kısmen daha kısa zaman sürmektedir. Karınca sistemi algoritmasını kullanan ve görsel tabanlı olarak geliştirilen MATLAB programı ile yaklaşık rota çözümü elde edilmiştir. Seçilen iterasyon sayısına bağlı olarak çözüm süresi oldukça kısadır. Bu çalışmanın özgünlüğünü uygulama konusu ve MATLAB kodları ile geliştirilen özel yazılımlar oluşturmaktadır. Literatürde, birçok KKO çeşidi vardır. Bu çalışmada, karınca sistemi algoritması kullanılmıştır. Bulgular: Geliştirilen bilgisayar programı desteğinde karınca sistemi algoritması ile bulunan rotanın, kabul edilebilir yaklaşık çözüm olarak değerlendirilebileceği gözlenmiştir. KKO yönteminin doğası gereği, programın her işletiminde, algoritma ile elde edilen çözüm sonuçları değişebilmektedir. Ancak, küçük boyutlu problemeler için KKO yöntemi her zaman optimum rotayı bulabilmektedir. Sonuç: Bu çalışmada karınca sistemi algoritmasına dayanan bir GSP uygulaması sunulmuştur. Uygulama konusu hizmet sektöründe faaliyet gösteren serbest muhasebeci/mali müşavirlerin çoğu zaman gereksinim duydukları güzergâhın belirlenmesine yöneliktir. Bu çalışmada GSP için ortaya konan çözüm desteği, sadece hizmet sektöründe değil, endüstri uygulamalarından savunma sanayine kadar birçok stratejik alanda yararlanılabilir niteliktedir.

Anahtar Kelimeler: Simetrik Gezgin Satıcı Problemi, Karınca Koloni Optimizsyonu, Miller-Tucker-Zemlin Algoritması, Alt-Tur Eliminasyon Yöntemi, Tamsayılı Programlama, MATLAB.



 


Keywords: