BİLDİRİ DETAY

Hüdaverdi BİRCAN, Gülay DEMİR, Sinan DÜNDAR
BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİNDEKİ ŞİRKETLERİN PERFORMANSLARININ GRİ İLİŞKİSEL ANALİZ YÖNTEMİ İLE ÖLÇÜLMESİ VE BİR UYGULAMA
 
Giriş: Hızla gelişen ve değişen iş dünyasında çalışanlar kendilerini güvende hissetmek ister. Belli gün ya da prim tamamlandıktan sonra emeklilik hakkı kazanılır. Günümüzde hayat standartlarını daha iyi bir konuma getirmek ve emeklilik döneminde ek bir gelir sağlamak amacıyla bireysel emeklilik sistemi oluşturulmuştur. Bu sistemin üyesi olmak için bir emeklilik şirketiyle emeklilik sözleşmesi akdedilmesi yeterli olacaktır. Sistemde en az 10 yıl kalmak ve 56 yaşını tamamlamak da bireysel emekli olmanın şartlarıdır. Ayrıca sisteme üye olanlara da katılımcı adı verilmektedir. Bireysel emeklilik sisteminin tüm unsurları denetim altındadır. Şirketlerin faaliyetlerini Hazine Müsteşarlığı, fonların ve portföy yöneticilerinin faaliyetlerini Sermaye Piyasası Kurulu denetlemektedir. Tüm bireysel emeklilik şirketleri yılda en az bir defa bağımsız dış denetime tabidir. Şirketlerin günlük faaliyetleri Emeklilik ve Gözetim Merkezi tarafından elektronik ortamda izlenmektedir. Sistemdeki her şirketin internet sitesinde katılımcıya ait şifre ile girilebilen güvenli sayfadan bireysel emeklilik bilgilerine erişilebilir. Bireysel emeklilik hesapları Takasbank nezdinde de tutulmaktadır. Ülkemizde bireysel emeklilik; TC Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı, Sermaye Piyasası Kurulu, İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. (Takasbank), Emeklilik Şirketleri ve Emeklilik Gözetim Merkezi A.Ş. unsurlarından oluşmaktadır (Emeklilik Gözetim Merkezi, 2016). 31.12.2016 tarihi itibariyle sistemdeki katılımcı sayısı 6.6 milyon kişiye, akdedilen sözleşme sayısı da 7.8 milyon adede yaklaşmıştır (TC Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı/ Sigortacılık ve Özel Emeklilik Raporları, 2016). 31.12.2016 tarihi itibariyle sisteme katılanlar bir önceki yıla göre % 10 artmıştır. Emeklilik yatırım fonu büyüklüğü de % 24 artmıştır. Sistemin katılımcıları ikamet ettikleri illere göre en çok Marmara Bölgesinde sonra İç Anadolu ve daha sonra da Ege Bölgesinde sisteme kayıtlı bulunmaktadır. 2016 yılı sonu itibariyle sistemdeki sözleşmelerin ortalama sistemde kalma süresi 3.4 yıldır. Sisteme dahil olan nüfusun yaş ortalaması 39.4 ve katılımcıların % 56’sı erkek ve % 44’ü kadındır (Bireysel Emeklilik Gelişim Raporu, 2016 ). Amaç: Bu çalışmada Hazine Müsteşarlığı, Sermaye Piyasası Kurulu ve Emeklilik Gözetim Merkezi tarafından gözetim ve denetim altında tutulan 18 tane bireysel emeklilik şirketinin performanslarının ölçümü amaçlanmıştır. Kapsam: Bu çalışma Hazine Müsteşarlığı, Sermaye Piyasası Kurulu ve Emeklilik Gözetim Merkezi tarafından gözetim ve denetim altında tutulan 18 tane bireysel emeklilik şirketlerinin çok kriterli karar verme tekniklerinden olan Gri İlişkisel Analiz ile performanslarının ölçümünü kapsamaktadır. Sınırlılıklar: Çalışmada katılımcı sayısı, katılımcıların fon tutarı, devlet katkısı fon tutarı, katkı payı tutarı ve emekli olan katılımcı sayısı kriterleri ile sınırlandırılmıştır. Yöntem: Emeklilik ve Gözetim Merkezinin 24.11.2017 tarihli verileri ile katılımcı sayısı, katılımcıların fon tutarı, devlet katkısı fon tutarı, katkı payı tutarı, emekli olan katılımcı sayısı çalışmanın kriterlerini kullanarak 18 tane bireysel emeklilik şirketinin çok kriterli karar verme tekniklerinden olan Gri İlişkisel Analiz ile performanslarının ölçümüne tabi tutulmuştur. Analize tabi tutulan örneklemin sayısının küçük olması sebebi ile Gri İlişkisel Analiz yöntemi tercih edilmiştir. Bulgular: En iyi performansı gösteren bireysel emeklilik şirketini bulmak için katılımcı sayısı, katılımcıların fon tutarı, devlet katkısı fon tutarı, katkı payı tutarı ve emekli olan katılımcı sayısı kriterleri ile 18 tane bireysel emeklilik şirketlerini içeren karar matrisi oluşturulmuştur. Referans serisi belirlenmiş ve normalizasyon işlemi yapılmıştır. Mutlak değer tablosu oluşturularak gri ilişkisel katsayı matrisi hesaplanmıştır. Daha sonra gri ilişkisel dereceler belirlenerek sıralamalar yapılmıştır. Sonuç: Çalışmada, Türkiye’deki 18 bireysel emeklilik şirketinin performansları ölçülmüştür. Yapılan analiz sonucunda en iyi performans sıralamasında Anadolu Hayat Emeklilik, Avivasa Emeklilik ve Hayat, Garanti Emeklilik ve Hayat ilk üçte yer alan şirketlerdir. Anadolu Hayat Emeklilik şirketinin en iyi şirket olup diğerlerinden daha iyi performans göstermesinin nedeni, katılımcı sayısı, devlet katkısı fon tutarı, katkı payı fon tutarı ve emekli olan katılımcı sayısı olarak başarılı olmasıdır.

Anahtar Kelimeler: Bireysel Emeklilik Sistemi, Performans Ölçümü, Gri İlişkisel Analiz



 


Keywords: