BİLDİRİ DETAY

Cem GÜRLER, Emrah ÖNDER
E-TİCARET: ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME YÖNTEMLERİ KULLANILAN AKADEMİK ÇALIŞMALARA GENEL BİR BAKIŞ
 
Bilişim teknolojilerinin hızla gelişimi ve internetin yaşamın her alanına girmesiyle birlikte insan hayatında pek çok farklı değişim meydana gelmiştir. İnsan hayatının yanı sıra firmaların yapıları da bu değişime ayak uydurmak zorunda kalmıştır. Bu gelişmeler ışığında, son yıllarda hayatımızda iyiden iyiye yer eden, artık eski sayılabilecek, yeni bir kavram girmiştir: E-ticaret. E-Ticaret kısaca ticaret işlemlerinin elektronik ortamda yapılmasıdır. Bir başka ifadeyle e-ticaret alıcı ve satıcının sanal ortamda buluşması, alışveriş yapması olarak tanımlanabilir. Dünya’da ve ülkemizde e-ticaret hacmi giderek artarken, e-ticaret yapan işletmelerin sayısı da bu gelişmelere paralel olarak artmaktadır. Mevcut çalışma E-Ticaret konusunda Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemleri ile analizi gerçekleştirilmiş olan akademik çalışmaların genel olarak incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmanın kapsamını Google Scholar ve ScienceDirect veri tabanlarından 2005-2018 yılları arasında “electronic commerce, e-commerce, elektronik ticaret, e-ticaret” ve ÇKKV yöntemlerinin isimleri anahtar kelimeleriyle yapılan arama sonuçları arasında yer alan 29 makale veya bildiri oluşturmaktadır. Literatür taraması ile ulaşılan makaleler derlenerek “Ms. Excel Özet Tablolar” ile analiz edilmiştir. İncelenen 29 çalışmanın 21’i makale, 8’i ise bildiri olarak yayınlanmıştır. Kullanılan yöntemlere bakıldığında, Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) 19, TOPSIS 5, DEMATEL 2, Analitik Ağ Prosesi, C-Means ve MACBETH ise 1 makalede, ilk yöntem olarak kullanılmış olduğu belirlenmiştir. İkinci yöntem olarak ise en sık TOPSIS(8 farklı makalede) yönteminin kullanıldığı, ayrıca üçüncü bir yöntem kullanan 2 makalenin de VIKOR yönteminden yararlandıkları tespit edilmiştir. Erişilebilen 29 makalenin 21’i fuzzy sistemleri kullanmış, 8 makale ise kullanmamıştır. E-Ticaret ve ÇKKV yöntemlerini bir arada kullanarak literatüre katkıda bulunan çalışmaların ülkeleri incelendiğinde Türkiye’den 10 çalışma bulunduğu (%34,4) ve Türkiye’yi sırasıyla Çin(7 makale), Tayvan (3 makale), Kore Cumhuriyeti (2 makale), Kanada, Tunus, Hindistan, ABD, İran, Malezya ve Romanya (1 makale) takip ettiği tespit edilmiştir. Yayınların %48,27’si iki yazarlı, %27,58’i 3 yazarlı, %10,34’ü tek ve 4 yazarlı, %3,44’ü ise 5 yazarlıdır. Yayınlarda %31,03’lük oranla, en sık incelenen konunun web sitelerinin kalitelerinin değerlendirmesi olduğu belirlenmiştir. Bu konuyu takip eden konular ise sırasıyla; web sitelerinin performanslarının değerlendirilmesi (%13,79), web site seçimi (%13,79), sıralama (%10,34), müşteri memnuniyetinin değerlendirilmesi (%6,89), kriter seçimi (%3,44), satın alma niyetinin belirlenmesi (%3,44), güvenlik (%3,44), web sitelerinin rekabetçi avantajlarının değerlendirilmesi (%3,44), başarı faktörlerinin değerlendirilmesi (%3,44), strateji belirleme ve geliştirme (%3,44), ve servis kalitesinin değerlendirilmesidir (%3,44). Bu sonuçların yanı sıra yapılan incelemeler neticesinde, makalelerde bulunan kriterlerden en önemli kriter, 6 farklı makalede bulunan güvenlik kriterdir. Güvenlik kriterini, 3 farklı makalede bulunan işlevsellik ve bilgi zenginliği kriterleri takip etmektedir. En önemli ikinci kriter olarak ise 2 farklı makalede yer alan fiyat, güvenirlik, müşteri hizmetleri ve ürün garantisi kriterleri belirlenmiştir. İncelenen 29 makalede üçüncü en önemli kriterler ise sırasıyla işlevsellik (4 farklı makale), doğruluk (3 farklı makale) ve gizlilik (2 farklı makale) kriterleridir. Sonuç olarak incelenen 29 yayında en fazla kullanılan yöntem AHP ve yayınlarda en çok araştırılan konunun web sitelerinin değerlendirilmesi olduğu belirlenmiştir. Bunun yanında 29 yayının 10’u Türkiye’deki çalışmaları içermektedir ve %48’i iki yazarlıdır. Ayrıca en önemli 3 kriter sırasıyla güvenlik, fiyat ve işlevsellik olduğu tespit edilmiştir. Çalışma, Google Scholar ve ScienceDirect veri tabanlarından 2005-2018 yılları arasında “electronic commerce, e-commerce, elektronik ticaret, e-ticaret” ve ÇKKV yöntemlerinin isimleri anahtar kelimeleriyle yapılan arama sonuçları ile sınırlandırılmıştır.

Anahtar Kelimeler: E-Ticaret, Çok Kriterli Karar Verme, Literatür Taraması



 


Keywords: