BİLDİRİ DETAY

Hüdaverdi BİRCAN, Hasan ELEROĞLU, Rahim ARSLAN
GRİ İLİŞKİSEL ANALİZ VE ARAS YÖNTEMLERİYLE KAYSERİ İLİNDE KURULABİLECEK VERMİKOMPOST TESİSLERİNİN OPTİMALLİK SIRALAMASI
 
Giriş: Ülkemizde yenilenebilir enerji kaynakları içerisinde önemli bir yer tutan hayvancılık ve tarımsal atıkların geri dönüşümü, kalkınma modelleri içerisinde çevre ve enerji optimizasyonu bakımından önem kazanmaktadır. Belirlenen geri dönüşüm sistemlerinin seçimi ve kurulum yeri belirlenmesi de ayrı bir problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Girişimciler doğru tesis yerini belirlemek için bir biri ile çelişen kriterler altında, çeşitli alternatifler arasından seçim yapmak durumundadırlar. Bu nedenle vermikompost tesis yeri seçim problemi, ve kurulacak tesislerin optimallik sıralaması çok kriterli bir karar verme problemi olarak ele alınabilir. Amaç: Bu çalışma, Kayseri bölgesinde açığa çıkan hayvansal (büyükbaş ve kanatlı hayvan gübresi) ve kesimhane atıklarının belirlenmesi ve değerlendirilmesi için ön fizibilite çalışma neticesinde elde edilen vermikompost tesislerinin, optimal uygunluk sıralamalarının yapılması amacıyla gerçekleştirilmiştir. Kapsam: Bu çalışma kapsamında Kayseri ilinde toplam yatırım tutarı 5,61 milyon dolar, gelir tutarı 7,68 milyon dolar/yıl olan, toplamda 10.971 ton/yıl vermikompost üretebilecek 7 üretim merkezinin yatırıma uygunluk sıralaması belirlenmiştir. Yöntem: Sıralamaya dahil edilen tesisler “TR72 Bölgesi Hayvansal Atıkların Geri Dönüşümüne Yönelik Ön Fizibilite Ve Yatırım Uygunluk Çalışması Projesi” kapsamında belirlenmiştir. Tesis sayılarının ve kapasitelerinin belirlenmesi aşamasında, Kayseri ilinde 50 ve üzeri büyükbaş içeren 1272 adet işletmeye ait yerleşim yerlerinin kordinatları enlem ve boylam olarak belirlenmiş, bu koordinatlar K-Means kümeleme analizine tabi tutulmuştur. Odak merkezine uzaklığı en uzak 30 km olan ve hayvan sayısı 1000-3000 baş arasında olan işletmeler vermikompost tesisine dahil edilerek 7 farklı vermikompost tesisi belirlenmiştir. Bu 7 vermikompost tesislerinin optimal uygunluk sıralaması, bu çalışma kapsamında Gri İlişkisel Analiz ve ARAS(Additive Ratio Assesment) yöntemleriyle belirlenmiştir. Kullanılan bu yöntemlerde vermikompost kümelerine ait 6 kriter hesaplamalara dahil edilmiştir. Kriter 1 olarak, vermikompost tesisi için K-Means Kümeleme Analiziyle belirlenen her bir kümede yer alan işletmelerin, kurulması planlanan tesise olan toplam mesafe ortalamaları; Kriter 2 olarak, her bir kümede yer alan toplam büyükbaş hayvan sayısı; Kriter 3 olarak, o kümede kurulması planlanan vermikompost tesisinin yatırım maliyeti; Kriter 4 olarak, her bir kümede yer alan toplam büyükbaş işletme sayısı; Kriter 5 olarak, kümeleme analizi neticesinde belirlenen koordinatların en yakın yerleşim yerine olan uzaklığı; Kriter 6 olarak ise, belirlenen kümede yer alan tesiste farklı atıkların da işlenebilmesi açısından en yakın belediye uzaklığı alınmıştır. Alternatif olarak değerlendirilen kümelerden 1. kümede toplam 21 , 2. kümede 27, 3. kümede 7, 4. kümede 14, 5. kümede 7, altıncı kümede 9 ve yedinci kümede 1 işletme bulunmaktadır. Kriterlerde yer alan uzaklık mesafeleri koordinatlar kullanılarak hesaplanmış, hayvan sayıları 2017 verileri olup güncel verilerden elde edilmiştir. Daha önce faaliyete geçirilen vermikompost tesisleri ziyaret edilmiş ve işletme sahipleri ile görüşülerek güncel yatırım maliyetleri bu çalışmada kullanılmıştır. Sınırlılıklar: Yapılan bu çalışmada alternatiflerin sıralamasında yatırımcının dikkate alacağı farklı kriterler eklenebileceği gibi, farklı çok kriterli karar verme teknikleri de kullanılabilir. Ayrıca kurulabilecek tesislere farkı atıklar dahil edilebilir. Bulgular ve Sonuç: Kümeleme analizi neticesinde elde edilen 7 alternatif tesisin optimal uygunluk sıralamasında Gri İlişkisel Analiz ve ARAS yöntemi kullanılmıştır. Gri İlişkisel Analiz yönteminde yatırıma uygunluk sıralamasında 0,83 skorla 2 nolu küme ilk sırada, 0,66 skorla 1 nolu küme 2. sırada, 0,5 skorla 6 nolu küme 3. sırada, 0,45 skorla 5 nolu küme 4. sırada, 0,44 skorla 3 nolu küme 5. sırada, 0,40 skorla 4 nolu küme 6. sırada ve 0,37 skorla 7 nolu küme 7. sırada yer almıştır. ARAS yöntemine göre yapılan hesaplamada ise, 7 nolu küme ilk sırada, 4 nolu küme 2. sırada, 3 nolu küme 3. sırada, 5 nolu küme 4. sırada, 6 nolu küme 5. sırada, 2 nolu küme 6. sırada ve 1 nolu küme 7. sırada yer almıştır.

Anahtar Kelimeler: Çok Kriterli Karar Verme, Kümeleme, Gri İlşkisel Analiz, ARAS



 


Keywords: