BİLDİRİ DETAY

Hüdaverdi BİRCAN, Hasan ELEROĞLU, Rahim ARSLAN.
SİVAS İLİNDE KURULABİLECEK BİYOGAZ TESİSLERİNİN MOORA VE COPRAS YÖNTEMLERİYLE OPTİMALLİK SIRALAMASI
 
Giriş: Günümüzde enerji gündeminde ağırlıklı olarak enerji verimliliği, alternatif yakıt seçeneklerinin uygulanabilirliği, yenilenebilir enerji kaynakları, enerji kullanımının yol açtığı çevre sorunları için aranan ve üretilen çözümler yer almaktadır. Bütün bu konularla ilgili olan ve günümüz enerji kullanımında giderek kendine önemli bir yer edinen biyokütle enerjisi; sürdürülebilir kalkınma, çevre duyarlılığı ve enerji verimliliği kapsamında değerlendirilmeye uygun potansiyeli ile öne çıkmaktadır. Belirlenen enerji dönüşüm sistemlerinin seçimi ve kurulum yeri belirlenmesi de ayrı bir problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Girişimciler doğru tesis yerini belirlemek için bir biri ile çelişen kriterler altında, çeşitli alternatifler arasından seçim yapmak durumundadırlar. Bu nedenle biyogaz tesis yeri seçim problemi, ve kurulması planlanan tesislerin optimallik sıralaması, çok kriterli bir karar verme problemi olarak ele alınmıştır. Amaç: Bu çalışma, Sivas bölgesinde açığa çıkan hayvansal (büyükbaş ve kanatlı hayvan gübresi) ve kesimhane atıklarının belirlenmesi ve değerlendirilmesi için ön fizibilite çalışma neticesinde elde edilen biyogaz tesislerinin, optimal uygunluk sıralamalarının yapılması amacıyla gerçekleştirilmiştir. Sıralamaya dahil edilen tesisler “TR72 Bölgesi Hayvansal Atıkların Geri Dönüşümüne Yönelik Ön Fizibilite Ve Yatırım Uygunluk Çalışması Projesi” kapsamında belirlenmiştir. Biyogaz tesislerinin belirlenmesi aşamasında bölgedeki hayvan sayıları, açığa çıkan atıkların miktarları ve içerikleri tespit edilmiş, işletmeler hayvan sayısı büyüklüklerine göre sıralanmıştır. Sivas ilinde 40 ve üzeri büyükbaş içeren 1248 adet işletmeye ait yerleşim yerlerinin kordinatları enlem ve boylam olarak belirlenmiştir. Bu koordinatlar K-Means kümeleme analizine tabi tutulmuş, odak merkezine uzaklığı en uzak 15 km ve 4000 baş ve üzerinde olan işletmelerden 5 farklı biyogaz tesisi oluşturulmuştur. Elde edilen bu tesislerin çok kriterli karar verme teknikleriyle optimallik sıralaması yapılmıştır. Kapsam: Sivas ilinde kurulabilecek toplam yatırım tutarı 69,49 milyon dolar, gelir tutarı 40,67 milyon dolar/yıl olan, toplamda 19 MW/Saat elektrik üretebilecek 5 biyogaz tesisin belirlenen kriterler doğrultusunda optimallik sıralaması yapılmıştır. Yöntem: Belirlenen bu 5 biyogaz tesislerinin optimal uygunluk sıralaması, bu çalışma kapsamında Gri İlişkisel Analiz ve ARAS(Additive Ratio Assesment) yöntemleriyle belirlenmiştir. Kullanılan bu yöntemlerde biyogaz kümelerine ait 6 kriter hesaplamalara dahil edilmiştir. Kriter 1 olarak, biyogaz tesisi için K-Means Kümeleme Analiziyle belirlenen her bir kümede yer alan işletmelerin, kurulması planlanan tesise olan toplam mesafe ortalamaları; Kriter 2 olarak, her bir kümede yer alan toplam büyükbaş hayvan sayısı; Kriter 3 olarak, o kümede kurulması planlanan biyogaz tesisinin yatırım maliyeti; Kriter 4 olarak, her bir kümede yer alan toplam büyükbaş işletme sayısı; Kriter 5 olarak, kümeleme analizi neticesinde belirlenen koordinatların en yakın yerleşim yerine olan uzaklığı; Kriter 6 olarak ise, belirlenen kümede yer alan tesiste farklı atıkların da işlenebilmesi açısından en yakın belediye uzaklığı alınmıştır. Alternatif olarak değerlendirilen kümelerden 1. kümede toplam 96 , 2. kümede 68, 3. kümede 82, 4. kümede 66, 5. kümede 73 olmak üzere 385 işletme kurulabilecek bu biyogaz tesislerine dahil edilmiştir. Daha önce faaliyete geçirilen tesisler ve girişimcilerle görüşülerek güncel yatırım maliyetleri bu çalışmada kullanılmıştır. Sınırlılıklar: Sivas İlinde kurulabilecek tesislerin uygunluk sıralamasında daha geniş kapsamlı kriterler eklenebilir. Ayrıca alternatif tesisler farklı çok kriterli karar verme teknikleriyle de sıralanabilir. Bulgular ve Sonuç: Kümeleme analizi neticesinde elde edilen 5 alternatif tesisin optimal uygunluk sıralamasında MOORA ve COPRAS yöntemi kullanılmıştır. MOORA yönteminde yatırıma uygunluk sıralamasında 1 nolu küme ilk sırada, 2 nolu küme 2. sırada, 5 nolu küme 3. sırada, 3 nolu küme 4. Sırada ve 4 nolu küme 5. sırada yer almıştır. COPRAS yöntemine göre yapılan hesaplamada ise, 4 nolu küme ilk sırada, 1 nolu küme 2. sırada, 5 nolu küme 3. sırada, 2 nolu küme 4. Sırada ve 3 nolu küme 5. sırada yer almıştır.

Anahtar Kelimeler: Çok Kriterli Karar Verme, Kümeleme, MOORA, COPRAS



 


Keywords: